ਸੋ ਕਤ ਜਾਨੈ ਪੀਰ ਪਰਾਈ ॥ ਜਾ ਕੈ ਅੰਤਰਿ ਦਰਦੁ ਨ ਪਾਈ ॥
ਅੰਗ- ੭੯੩
ਕਤ ਜਾਨੈ– ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ
ਪੀਰ– ਪੀੜ
ਪਰਾਈ– ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ
ਅੰਤਰਿ– ਅੰਦਰ
ਦਰਦੁ– ਦਰਦ
ਨ ਪਾਈ– ਨਹੀਂ ਹੈ
ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।
ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਇਕ ਹੋਰ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਕ ਭਰਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਰਾ ਕੁਚਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਦੂਜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਉੱਪਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸਨੂੰ ਕੋਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਕਦੇ ਵੀ ਡੰਗ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।
ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਹੀ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਜਤਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਫੁਰਮਾਨ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪੀਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਰਦ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੂਸਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਅੰਦਰਲੀ ਹਮਦਰਦੀ ਲਈ ਉਹ ‘ਦਰਦੁ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਜੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ।”
ਸਾਡੀ ਹਉਮੈ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਤਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ,
ਸਾਨੂੰ ਬਸ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੁੱਖ ਵੇਖਣ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਰੇ ਬੁੜ ਬੁੜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਆਓ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝੀਏ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਖਤ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋਣ ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਚ ਸਹੀ ਹਾਂ, ਦੂਸਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿਚ ਗਲਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਹਮਦਰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਕੀ ਹੈ? 