ਬੰਧਨ ਨ ਤੂਟਹਿ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਇ ॥
ਅੰਗ- ੨੩੧

ਬੰਧਨ– ਬੰਧਨ
ਨ ਤੂਟਹਿ– ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ
ਮੁਕਤਿ– ਮੁਕਤੀ
ਨ ਪਾਇ– ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ

ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ, ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

---

ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ, ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਰੀਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹਾਂ?

ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਓਥੋਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਸੀਹੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?

ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਆਓ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?

ਕਿਸੇ ਨੇਤਾ ਨੂੰ ਵੋਟ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ,
ਆਓ ਆਪਾਂ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਰਹੀਏ।
ਆਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਈਏ, ਗੁੰਮਰਾਹ ਨਾ ਹੋਈਏ।
ਆਓ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਕਰੀਏ।
ਆਓ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਨਾ ਕਰੀਏ।
ਤਾਰੀਖਾਂ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਨਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਪਲ ਆਪਣੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹਾਂ?

ਕੀ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਹੈ?

ਰਾਜਨੀਤੀ, ਧਰਮ, ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ, ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਹੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ, ਪਰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਨਸਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਜੇ ਅਸੀਂ ਵਿਆਪਕ ਸੋਚ ਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹਾਂ।

ਭਾੜੀ ਕਉ ਓਹੁ ਭਾੜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਰੁ ਸਗਲ ਭਇਓ ਬਿਰਾਨਾ ॥੩॥
ਅੰਗ- ੪੯੭

ਭਾੜੀ– ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ
ਭਾੜਾ– ਕਿਰਾਇਆ
ਹੋਰੁ– ਬਾਕੀ
ਸਗਲ– ਸਾਰਾ ਕੁਝ
ਬਿਰਾਨਾ– ਪਰਾਇਆ

ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਮਾਨ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਇੱਕ ਕੂਲੀ ਨੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੋਂ ਬੈਗਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਦੀ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਾਨ ਚੱਕਦੇ ਹੋਏ ਠੋਕਰ ਖਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੈਗ ਗਿਰ ਗਏ। ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਬੈਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਨੋਟ ਸਨ।

ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬੈਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ “ਹੇ ਰੱਬਾ, ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਹੈ। ਵਾਹ, ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਦੌਲਤ ਹੈ। ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੌਲਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਚਾਹਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਸਕਾਂਗਾ।”

ਬਸ ਇਹਨਾਂ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਰੱਖੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕਾਰ ਚਲੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ “ਮੈਂ ਕੁਝ ਪਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਅਮੀਰ ਸੀ।”

ਹਾਂ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਜੋ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਅਨੰਦ ਲਈਏ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੀਏ। ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਸੁਖਦ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰੀਏ… ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਓ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਏ।

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੂਲੀ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਲੀ ਸ਼ਬਦ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਇੱਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।
ਬਿਲਕੁਲ ਕੁਝ ਵੀ, ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਜੋ ਵੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ, ਪਰਿਵਾਰ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਅਜਨਬੀ ਸਭ।

ਆਓ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਲਈਏ। ਨਾ ਅਮੀਰੀ, ਨਾ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦਿਲ ਤੇ ਨਾ ਲਾਈਏ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਉਸ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਏ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਸੀਂ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਬੋਝ ਦੀ ਘੱਟ ਮਾਲਕੀ ਰੱਖੀਏ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਲੋਕਡਾਉਨ ਵਿਚ ਰਾਜੂ ਦੇ ਅਪਾਹਿਜ ਬਾਪ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਘਰ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਦਾ ਗੁਜਾਰਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਰਾਜੂ ਬਾਰਵੀ ਕਾਲਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਹੋਣ ਹਾਰ ਤੇ ਪੜਾਈ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਅਵੱਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।

ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੂ ਜਿਆਦਾ ਤਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਹਿਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਪ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਰਾਜੂ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਿਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਤੇ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ।

ਅੱਜ ਰਾਜੂ ਦਾ ਕੰਮ ਉੱਪਰ ਚੌਥਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਪੰਪ ਤੇ ਤੇਲ ਲੈਣ ਲਈ ਇੱਕ ਗੱਡੀ ਆ ਕੇ ਰੁਕੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਵਿਆਕਤੀ ਨੇ ਟੈਂਕੀ ਫੁੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ..ਰਾਜੂ ਨੇ ਟੈਂਕੀ ਫੁੱਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ..

ਉਹ ਵਿਆਕਤੀ ਤੇਲ ਭਰਾ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਤੋ ਬਾਹਰ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਕੀ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੀ ਗੱਡੀ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਸਟਾਰਟ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਤੀ ਪਰ ਗੱਡੀ ਸਟਾਰਟ ਨਹੀਂ ਹੌਈ।

ਨਵੀਂ ਗੱਡੀ ਦਾ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਤੇ ਮੁੜ ਸਟਾਰਟ ਨਾਂ ਹੋਣਾ ਹੈਰਾਨੀ ਜਨਕ ਸੀ।

ਗੱਡੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਪੰਪ ਕੋਲ ਬਣੇ ਇੱਕ ਗੈਰਜ਼ ਤੋ ਆਟੋਮੋਬਾਇਲ ਮੈਕੇਨਿਕ ਨੂੰ ਲੇਕੇ ਆਇਆਂ, ਮੈਕੇਨਿਕ ਨੇ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਡੀ ਪੈਟਰੋਲ ਗੱਡੀ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਤਾ ਡੀਜ਼ਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਹ ਸਭ ਜਾਣ ਗੱਡੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹਿ ਰਾਜੂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ…
ਦੋ ਚਾਰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹੋਏ ਨੇ ਰਾਜੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਧੱਪੜ ਜੜ ਦਿੱਤੇ।
ਰਾਜੂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਉਹ ਬੇਬਸ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਾਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਧੱਪੜ ਖਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂਗਾਮੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਪੰਪ ਦਾ ਮੈਨੇਜਰ ਵੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵਾਰਦਾਤ ਬਾਰੇ ਜਾਨਣ ਲੱਗਾ।

ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਗੱਡੀ ਦਾ ਇੰਜਣ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਜਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਗੱਡੀ ਨਵੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਇਹ ਮੁੰਡਾਂ ਭਰੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੇਠਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਰਾਜੂ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਘਰ ਤਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਰੋਟੀ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ ਉਪਰੋਂ ਉਹ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਭਰੇਗਾ।

ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਕੇ ਇਹ ਨਵਾਂ ਲੜਕਾ ਹੈ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਹੈ ਮਜਬੂਰੀ ਵਸ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੱਡੀ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਉਲਟਾ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਹੀ ਗਲ ਪੈਣ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਧਦੀ ਦੇਖ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਪੰਪ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਫੋਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਪੈਟਰੋਲ ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਹਾ ਰੁਕੋ ਉਹ ਓੱਥੇ ਆ ਰਹਾ ਹੈ।

ਜਦ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਪੰਪ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਇਥੇ ਆ ਰਹਾ ਹੈ ਤਾ ਸਾਰੇਆ ਦੇ ਵਿੱਚ ਡਰ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿ ਪੰਪ ਦਾ ਮਲਿਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖਤ ਸੁਭਾਹ ਦਾ ਸੀ.. ਕਦੀ ਵੀ ਕਿਸੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੀ ਹੱਸਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸਾ ਉਸਦੇ ਚਹਿਰੇ ਤੇ ਸਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਤਰਾਂ-ਤਰਾਂ ਦੀਆ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਜੂ ਦਾ ਕਿ ਹੋਵੇਗਾ, ਨੁਕਸਾਨ ਭਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਮ ਤੋ ਵੀ ਹੱਥ ਧੋਣਾ ਪਾਵਗਾ, ਇਹ ਸੋਚ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜੂ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਆ ਰਹਿ ਸੀ।
ਓਦਰ ਗ਼ਰੀਬ ਮਾਸੂਮ ਰਾਜੂ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਖੜਾ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਆਦ ਪਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦਾ ਮਲਿਕ ਓੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ ਕਿ ਜੋ ਨਵਾਂ ਮੁੰਡਾਂ ਕੰਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਉਸਨੇ ਪੈਟਰੋਲ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਡੀਜ਼ਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪੰਪ ਮਲਿਕ ਨੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿੰਨਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਜੇਹਿ ਕੋਈ 25 ਹਾਜਰ ਦੇ ਕਰੀਬ, ਪੰਪ ਮਲਿਕ ਨੇ ਮੈਨੇਜਰ ਨੂੰ 25 ਹਜਾਰ ਲਿਆਕੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾ ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਪੈਸੈ ਲਿਆਕੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।

ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਪੈਸੈ ਦੇਣ ਤੋ ਬਆਦ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦੇ ਮਲਿਕ ਨੇ ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਗੱਡੀ ਮਲਿਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਹਿੜਾ ਨੁਕਸਾਨ।

ਪੰਪ ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਹਾਕਿ ਜੋ ਇਸ ਲੜਕੇ ਦੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰੇ ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਇਸਤੋ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਗੱਡੀ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਰਾਜੂ ਤੋ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ ਤੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਰਾਜੂ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਖੜਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਪੰਪ ਦੇ ਮਲਿਕ ਨੇ ਮੈਨੇਜਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਚੰਗ੍ਹੀ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸਿਖਾਓ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾ ਇਸਨੂੰ ਸਿੰਗਲ ਪੰਪ ਤੇ ਕੰਮ ਦਿਓ।

ਮੈਨੇਜਰ ਨੇ ਡਰਦੇ-ਡਰਦੇ ਮਲਿਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ “ਸਰ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਤੇ ਰਹੇਗਾ..
ਤਾ ਮਲਿਕ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ “ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਇਸਨੇ ਕੌਈ ਗੁਨਾਹ ਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਿਆ, ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਕਰੀ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਗ਼ਲਤੀ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ,

ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਕੇ ਪੈਟਰੋਲ ਪੰਪ ਦਾ ਮਲਿਕ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ,
ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸੀ ਕਿ ਮਲਿਕ ਦੇ ਚਹਿਰੇ ਤੇ ਕਦੇ ਹਾਸਾ ਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆਂ ਪਰ ਉਸਦੇ ਨੇਕ ਦਿਲ ਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਅੱਜ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਦੇਖੀ ਸੀ।

(ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰਿਤ)

ਕੜਛੀਆ ਫਿਰੰਨਿ੍ ਸੁਆਉ ਨ ਜਾਣਨਿ੍ ਸੁਞੀਆ ॥
ਅੰਗ- ੫੨੧

ਕੜਛੀਆ– ਕੜਛੀਆਂ
ਫਿਰੰਨਿ੍– ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ
ਸੁਆਉ– ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਨ ਜਾਣਨਿ੍– ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ
ਸੁਞੀਆ– ਸੁਆਦ

ਕੜਛੀਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

---

ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚਲੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦਵਾਈ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਦੂਸਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ” ਕੜਛੀਆ ਅਤੇ ਚਮਚੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।”

ਇੱਥੇ ਉਹ ਲੋਕ ਵੀ ਹਨ,
ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਜਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕਦੇ ਉਸ ਸੰਦੇਸ਼ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ‘ਗਿਆਨ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਮੈਂਨੂੰ ਗਲਤ ਨਾ ਮੰਨਿਓ,
ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦਾ ਜਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢੋ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭੋ।

ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਰਸਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਵਰਤੋ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝੇ ਬਗੈਰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਹ ਕੜਛੀਆਂ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਬਿਨਾ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲਏ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰ ਸਿਖੀ ਗੁਰ ਸਿਖ ਸੁਣਿ ਅੰਦਰਿ ਸਿਆਣਾ ਬਾਹਰਿ ਭੋਲਾ।।
( ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵਾਰ ੪; ਪਉੜੀ ੧੭)

ਗੁਰ ਸਿਖੀ– ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸਿਆ ਰਾਹ
ਗੁਰਸਿਖ– ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ
ਸੁਣਿ– ਸਿਖਦਾ ਹੈ
ਅੰਦਰਿ– ਅੰਦਰ
ਸਿਆਣਾ– ਸਿਆਣਾ
ਬਾਹਰਿ– ਬਾਹਰੋਂ
ਭੋਲਾ– ਨਿਮਰ

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਹਰੋਂ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਸਿਆਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਇਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।
ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਕੂਲ ਏ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਤਾਂ ਕੀਤੀ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਕੂਲ ਬੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਭਰਨ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ।

ਉਸਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ, “ਸਕੂਲ ਏ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ,”ਕੀ ਉਹ ਸਖਤ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ?”
ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਤਰੀਕਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਅਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਬਕ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਕੂਲ ਬੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ। ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਚੀਜ਼ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।”

ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ….

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਜੋ ਜਾਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਖੀਰਲੀ ਸੱਚਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਵੰਡ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਤੋਲਿਆ ਅਤੇ ਤਰਕ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਮਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਫ਼ਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸਿਖਲਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਖੁੱਲਾ ਮਨ ਰੱਖੋ।

ਸਿੱਖ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਸਾਨੂੰ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਤੇ ਅੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ, ਸਿੱਖੀਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ।

ਨਾਨਕ ਸਾਵਣਿ ਜੇ ਵਸੈ ਚਹੁ ਓਮਾਹਾ ਹੋਇ ॥
ਅੰਗ- ੧੨੭੯

ਸਾਵਣਿ– ਵਰਖਾ
ਜੇ– ਜਦੋਂ
ਵਸੈ– ਪੈਂਦੀ ਹੈ
ਚਹੁ– ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ
ਓਮਾਹਾ ਹੋਇ– ਅਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਹੇ ਨਾਨਕ! ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਇੱਥੇ ਦੋ ਸਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਰ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

1. ਸੱਪ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੀੜੇ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਓਹੀ ਸੱਪ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।
2. ਭਾਲੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗਲ ਸਦਾਬਹਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3. ਮੱਛੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਛੱਪੜ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
4. ਅਮੀਰ ਲੋਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਰੇਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਉਹ ਚਾਰ ਪੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

1. ਬਲਦ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
2. ਗਰੀਬ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3. ਯਾਤਰੀ ,ਕਿਉਂਕਿ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
4. ਕਰਮਚਾਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੌਸਾਂ ਲਈ ਡਬਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮੀਂਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੇ ਹਾਲਾਤ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵਰਦੇ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬਾਰਸ਼ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ, “ਇਹ ਮੀਂਹ ਸਿਰਫ ਮੇਰੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਦਕਿਸਮਤ ਹਾਂ।”
ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਛਤਰੀ ਉਪੱਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਜਾਂ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਨੱਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਰਾਜਾ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬੀਰਬਲ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋ।

ਆਖਰਕਾਰ, ਰੱਬ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਬੀਰਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿਓ।

ਬੀਰਬਲ ਇੱਕ ਬੁੱਢੀ ਭਿਖਾਰਨ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੈਸੇ ਵੀ ਦੇਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ.

ਬੁੱਢੀ ਭਿਖਾਰਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਠੀਕ ਹੈ ਬੀਰਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ

ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਅਕਬਰ , ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਹਿਣਾ ਅਕਬਰ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੇ .

ਉਹ ਭਿਖਾਰਨ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਕਬਰ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ.

ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ।

ਉਹ ਆਪ ਉਸ ਭਿਖਾਰੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?

ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ.

ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਇਸ ਲਈ ਭਿਖਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ – ਅਕਬਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਹਰ ਰਹਿਮ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ.

ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਹਿਲ ਲੈ ਆਇਆ.

ਭਿਖਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਲੇਟ ਗਈ, ਧੰਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ

ਅਕਬਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਘਰ, ਨੌਕਰ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ.

ਫਿਰ ਬੀਰਬਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਇਸ ਭਿਖਾਰੀ ਨੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਲਿਆ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੇਵਲ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ.

ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਬਣਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ. ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਾਧਨ ਹੈ. ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਹਰ ਪਲ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰ ਉਮਰ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ. ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ

ਰੱਬ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦਾ

ਤੋਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ.

ਜੋ ਕੁਝ ਰੱਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ

ਖੁੱਲੇ ਦਿਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ

ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਧਰੋ

ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਬੰਦ ਤਾਲਾ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ

ਜੋ ਨਹੀਂ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ
ਰੱਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗਿਆਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗਾ .

ਦਰਸਨੁ ਆਪਿ ਸਹਜ ਘਰਿ ਆਵੈ ॥
ਅੰਗ- ੪੧੧

ਦਰਸਨੁ– ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ
ਆਪਿ– ਆਪਣਾ
ਸਹਜ ਘਰਿ– ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਘਰ
ਆਵੈ– ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤਿ-ਸਾਲਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਬਾਣੀ ਜੱਪ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।

---

ਮਾਇਓਪਿਆ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਇਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਸੌਖਾ ਹੱਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਐਨਕ ਪਹਿਨੋ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵਧੇਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਸਕੋ।
ਲੈਂਸ ਪਹਿਨਣ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅੱਖ ਵਿਚਲੇ ਲੈਂਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਚਿੱਤਰ ਰੈਟਿਨਾ ‘ਤੇ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵੇ।

ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਦਿੱਖ।

ਕਿਸੇ ਚੀਜ ਦੀ ਦਿੱਖ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ “ਮੈਂਨੂੰ ਓਸਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ” ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

ਕੋਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ” ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਨਜ਼ਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੇਖਣਾ ਸੀ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਥੇ ਹੀ ਸੀ, ਬਸ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।

ਇਸੇ ਲਈ, ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਰਿਪੇਖ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਖ ਸਕੀਏ।