ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਔਖੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ , ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸ ਹੁਣ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਈਏ ,ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ ।

ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ! ਇਹ ਔਖੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਹਾਲੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਬੜੇ ਰਾਹ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੋਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਦੁੱਖਾਂ, ਕਲੇਸ਼ਾਂ, ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨ ਏਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਔਖੇ ਪਲ ਅਸੀਂ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੀਏ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੇਖੀਏ । ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

੧. ਉਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਏ ਜੇ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਹੈ ,ਬੋਲ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ ,ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ
੧. ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੀਏ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੀਏ,ਦੱਸੀਏ।
੨. ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।
੩. ਸੈਰ ਕਰਨ ਜਾਈਏ।

੨. ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਹਰੇ ਲਾਈਏ
੧.ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਕਰੀਏ, ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕਰੀਏ, ਕੀਰਤਨ ਕਰੀਏ, ਸੁਣੀਏ।
੨.ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਰਾਮ ਰਾਮ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਈਏ।
੩.ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।
੪. ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਹਿਰੇ ਸਾਹ ਲਈਏ।

੩. ਜੇ ਇੰਜ ਵੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੀਏ ਲਿਖੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ…( ਨੰਬਰ ੧,੨,੩ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਏ ) ਫੇਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਸਿਮਰਨ ਭਗਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੋਚੀਏ ਤੇ ਲਿਖੀਏ।

ਹੁਣ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਸਗੋਂ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ।ਹੱਲ ਮਿਲਣਗੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੇ ।

ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਾਹ ਹਨ, ਔਖੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ।

ਝਗਰੁ ਕੀਏ ਝਗਰਉ ਹੀ ਪਾਵਾ ॥
ਅੰਗ-੩੪੧

ਝਗਰੁ – ਬਹਿਸ
ਕੀਏ – ਕਰਨ ਨਾਲ
ਝਗਰਉ – ਲੜਾਈ
ਪਾਵਾ– ਮਿਲਦੀ ਹੈ

ਬਹਿਸ ਕਰਕੇ ਬਸ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਹੀ ਮੁੱਲ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।

ਗਰਮ ਬਰਤਨ ਜਾਂ ਕੜਾਹੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੱਥ ਢੱਕ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਸੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਔਲਿਕ ਆਈਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ

“ਇੱਕ ਤਰਕਪੂਰਨ ਦਲੀਲ ਜਾਂ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਲੀਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਈਏ ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ।”

ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋ ਉਹ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਟਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦੇ।

ਧਰਮ, ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਜਿਹੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ ਜੋ ਗਰਮ ਭਾਂਡੇ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਇੱਕ ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਜਾਓ, ਰੁਕੋ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹਿਸ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਉਹ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾ?

ਸਹੀ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬਹਿਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਕੇ ਬਹਿ ਜਾਵੋਗੇ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਢਾਲ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।