ਅਰਦਾਸ


ਸਾਡੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਅਰਦਾਸ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ,ਜਾਂ ਨਹੀਂ,ਕਿਉਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣਦੇ ਹਨ,ਪਰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ

°ਅਰਦਾਸ ਇੱਕ ਰੱਬ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ
°ਅਰਦਾਸ ਆਤਮਿਕ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਲੈ ਅਪੜਦੀ ਹੈ
°ਅਰਦਾਸ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਅਧੂਰੇ ਹਾਂ
°ਅਰਦਾਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਦਮੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ
°ਅਰਦਾਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ
°ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪਲ,ਹਰ ਪਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਬਣਦਾ ਹੈ
°ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੂਜਿਆ ਦਾ ਵੀ ਸੁਖ ਮੰਗਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ
°ਸੰਗਤੀ ਅਰਦਾਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਮਝਣ ਲਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਨਾਨਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ਸੁਣੀਜੈ।।
ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ ਰਿਦੇ ਮਹਿ ਦੀਜੈ।।

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ 🎁
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਹਿ ਜੀ🎁

ਘਰ

ਬਾਹਰਿ ਢੂਢਨ ਤੇ ਛੂਟਿ ਪਰੇ ਗੁਰਿ ਘਰ ਹੀ ਮਾਹਿ ਦਿਖਾਇਆ ਥਾ ॥
ਅੰਗ- ੧੦੦੨

ਬਾਹਰਿ– ਬਾਹਰ
ਢੂਢਨ– ਲੱਭਣ
ਛੂਟਿ– ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ
ਘਰ ਹੀ ਮਾਹਿ– ਨਿਜ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ
ਦਿਖਾਇਆ– ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਬ ਭਾਲਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।


“ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਖੂਹ ਪੁੱਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਦਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਾਲੇ ਸਿਰਫ ਪੰਦਰਾਂ ਫੁੱਟ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੀ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਨਾਲ ਹੀ ਉਸਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਦਮੀ ਵੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਦੇਖ ਹੱਸ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪੁੱਟਣ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਪੁੱਟਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਹੈ।

ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪੱਟ ਕੇ ਛੱਡ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕਿ, “ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਕੀ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੂਹ ਪੁੱਟਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਟਿਕ ਕੇ ਰਹੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਜਾਉ!”
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਕੁਝ ਅਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇੱਕ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਪੁੱਟਣ ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਿਆ।


“ਇਹ ਕਾਰ ਓਨੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਮੇਰੀ ਉਮੀਦ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

“ਇਹ ਨੌਕਰੀ ਇੱਕ ਸਿਰਦਰਦ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

“ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਥਕਾਵਟ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

ਤਤਕਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਸਾਡਾ ਸਬਰ ਬਹੁਤ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੌਂਸਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।

ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਘਰ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉੱਠੇ ਪਵੇਗੀ।

ਫਿਰ ਵੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਲਗਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਇੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਾਹਲੇ ਹੋ। ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਜਗ੍ਹਾ ਖੋਦਣਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਲਗਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਦੇ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦੇਵੋਗੇ।

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਮਨ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿਓ। ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਭਾਲਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਖੋਦਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੇ। ਅੰਦਰ ਦੀ ਭਾਲ ਨਾ ਛਡੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਿਜ ਘਰ ਲੱਭ ਜਾਵੇਗਾ।

3 ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮ

ਹਥੀ ਕਿਰਤਿ ਕਮਾਵਦਾ ਪਗਿ ਚਲੈ ਸੁਜਾਣਾ।।
(ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਪਉੜੀ ੨, ਵਾਰ ੧੮)

ਹਥੀਂ– ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ
ਕਿਰਤਿ ਕਮਾਂਵਦਾ– ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ
ਪਗਿ– ਰਾਹ ਉੱਤੇ
ਚਲੈ– ਤੁਰਦਾ ਹੈ
ਸੁਜਾਣਾ– ਸਿਆਣਾ

ਸਿਆਣਾ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।


“ਪੌਲੋ ਕੋਲੋਹੋ” ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।

ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੀਟੀ ਦੇ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਅਬੋਟ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਦੁਪਹਿਰ ਅਬੋਟ ਦੇ ਬਚਨ ‘ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ’ ਬਾਰੇ ਸਨ।

ਬਚਨ ਸੁਣਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਭਿਕਸ਼ੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਪਾਠ ਸੀ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਂਗਾ ਅਤੇ ਅਬੋਟ ਸਿਰਫ ਟਮਾਟਰ, ਸਿੰਚਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਥੋਂ ਮੈਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਦਿਆਲੂ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

ਭਿਕਸ਼ੂ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: “ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਹ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ।”


ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ ਕਿ “ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ?”

ਉਹ 3 ਬੁਨਿਆਦੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ “ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ, ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛੱਕਣਾ।”

ਇਹ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨ ਲੱਗਣ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਣਾ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਹੈ।

ਮੈਂ ਇਸ ਅਵਸਰ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਲਵਾਂਗੀ।

ਪਹਿਲਾ ਕਿਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਓ।

ਉਪਰੋਕਤ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਬੋਟ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੇ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਭੀਖ ਨਾ ਮੰਗੋ, ਨਾ ਹੀ ਉਧਾਰ ਲਓ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੋਰੀ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਰਨ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਦੇ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। “ਰੱਬ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਉਹ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਹੋ।”

ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ‘ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ।

ਵਿਸ਼ਾ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ।

ਮਨ ਦੇ ਅਮੀਰ

ਅਣਹੋਦੇ ਆਪੁ ਵੰਡਾਏ ॥ ਕੋ ਐਸਾ ਭਗਤੁ ਸਦਾਏ ॥
ਅੰਗ- ੧੩੮੪

ਅਣਹੋਦੇ– ਕੁਝ ਨਾ ਹੋ ਕੇ
ਆਪੁ– ਆਪ
ਵੰਡਾਏ– ਵੰਡੇ
ਕੋ ਐਸਾ– ਕੋ ਐਸਾ
ਭਗਤੁ– ਭਗਤ

ਸੱਚਾ ਰੂਹਾਨੀ ਮਨੁੱਖ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।


ਮੇਰੇ ਵੀਰ ਦਾ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਸੰਦੇਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਮੈਂ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ

ਅਮੀਰ ਬਣੋ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ ।

ਕਾਰ ਸੜਕ ਤੇ ਖੜੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੱਸ ਤੇ ਚੜ ਗਈ। ਪਰ ਬਸ ਅੰਦਰ ਭੀੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਘਬਰਾ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਦਰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਉਸ ਵਕਤ ਇੱਕ ਸੀਟ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੀਟ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।

ਅਗਲੇ ਸਟਾਪ ਤੇ ਉਹੀ ਕੁਝ ਹੋਇਆ। ਦੁਬਾਰਾ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ… ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਬੱਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਖਰੀ ਸਟਾਪ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਗਿਆਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ।

ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸੀ?

ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਦਿਲਚਸਪ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਇਹ ਸੀ ਕਿ “ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪੈਸਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਦੇਣ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਪੈਸਾ। ਇਹ ਹੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।”

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਫਿਰ ਵੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੜ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੀਟ ਦਿੱਤੀ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਧੰਨਵਾਦ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮਝ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਅਨਪੜ੍ਹ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਬਕ ਸਿਖਾਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅੰਦਰੋਂ ਅਮੀਰ ਹੋਣਾ ਕਿੰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ?

ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੁਬਾਰਕ ਉਹਨਾਂ ਵੱਡੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਯੋਗਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ ਪਰ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਰ ਕੁਝ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਕਿਸੇ ਅਜਨਬੀ ਨੂੰ ਹਸਾਓ। ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੋ।
ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਕਰੋ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਕਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।

ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ

ਜੀਵ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦੀ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ,ਸਰੀਰਕ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਤੇ ਪੀਡ਼ਤ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਵੀ ।ਦੁਖੀ ਵੀ ਇਤਨਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਲਈ ਦਰ ਦਰ ਤੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ,ਦਰ ਦਰ ਦਾ ਮੰਗਤਾ ਬਣਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ । ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਰ ਦਾ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦਰ ਦਾ।

ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ,ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਦਰ ਦਰ ਤੇ ਭਟਕਦਾ, ਲਿਲਕੜੀਆਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਚਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਹੋ ਸਕੇ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਦਰ ਦਰ ਦੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਖਾਂਦਿਆਂ, ਦਰ ਦਰ ਤੇ ਭਟਕਦਿਆਂ?

ਇਹਨਾ ਦੇ ਪ੍ਭਾਵ ਹੇਠ ਹੀ ਅਨਮੋਲ ਜੀਵਨ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਾ ਸ਼ਾਤੀ ਨਸੀਬ ਹੋਈ, ਨਾਂ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ । ਮੰਗਦਾ ਸੁੱਖ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਉਂਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ ।


ਇਸ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ


ਸੁਖ ਕੇੈ ਹੇਤਿ ਬਹੁਤੁ ਦੁਖੁ ਪਾਵਤ ਸੇਵ ਕਰਤ ਜਨ ਜਨ ਕੀ ॥ (੪੧੧)


ਇੰਜ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ ।


ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ:
ਝੁਕਾਉ ਅਤੇ ਸੁਭਾਓ

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ‘ਝੁਕਾਉ’ ਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਹਓਮੈ, ਈਰਖਾ , ਦਵੈਤ, ਨਿੰਦਾ, ਚੁਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਕੁੜਦਾ ਤੇ ਕਲਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਸਦਕਾ ਹੀ ਇਹ ਸਦਾ ਇਸੇ ਵਹਿਮ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ ।


ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਹੈ ‘ਸੁਭਾਓ’ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਇਸੇ ਭਾਗ ਹੇਠ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸੁੱਖ ਸਾਧਨਾਂ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ,ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ,ਮੇਰੇ ਸਬੰਧੀ, ਮੇਰੇ ਧੀਆਂ ਪੁੱਤ, ਧਨ ਦੌਲਤ ਇਹ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ।

ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ

ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਇਕ ਖਾਸ ਪਉੜੀ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੈ- ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤਿ ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਉੜੀ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦਿਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਲਫ਼ਜ਼ ‘ਦੀਵਾਲੀ’ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ। ਆਉ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀਚਾਰੀਏ।

ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤਿ ਦੀਵੇ ਬਾਲੀਅਨਿ॥
ਤਾਰੇ ਜਾਤਿ ਸਨਾਤਿ ਅੰਬਰਿ ਭਾਲੀਅਨਿ॥
ਫੁਲਾਂ ਦੀ ਬਾਗਾਤਿ ਚੁਣਿ ਚੁਣਿ ਚਾਲੀਅਨਿ॥
ਤੀਰਥਿ ਜਾਤੀ ਜਾਤਿ ਨੈਣ ਨਿਹਾਲੀਅਨਿ॥
ਹਰਿਚੰਦਉਰੀ ਝਾਤਿ ਵਸਾਇ ਉਚਾਲੀਅਨਿ॥
ਗੁਰਮੁਖ ਸੁਖ ਫਲ ਦਾਤਿ ਸਬਦਿ ਸਮ੍ਹਾਲੀਅਨਿ॥
(ਵਾਰ ੬ / ਪਉੜੀ ੧੯)

ਅਰਥ: ਦੀਵਾਲੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰੋ-ਘਰੀ ਦੀਵੇ ਬਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਬੁੱਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਤਾਰੇ ਵੀ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਲੱਭਦੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਬਗੀਚੀਆਂ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਹੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣ ਕੇ ਤੋੜ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਮੇਲੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਯਾਤਰੀ ਤੀਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਭੀੜ ਵੀ ਮੇਲਾ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਲ ‘ਹਰਿਚੰਦਉਰੀ’ ਵੀ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉੱਜੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਕਿ ਉਪਰਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਚਿਰ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਰ-ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਜੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਤਮਿਕ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਦਾਤ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਦੀਵਾਲੀ ਮੌਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕੋਈ ਅਰਥ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਦੀਵਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਮੱਤ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਉਹ ਲੋਕ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਕੇ ਧਨ ਦੀ ਦੇਵੀ ਲੱਛਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਖੂਬ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅੰਦਰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਟਿਕਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੀਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸੌ ਸੂਰਜ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਆਉਣ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣ ਤਾਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਬਣਿਆ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਮਾਫ਼ ਕਰੋ

ਮਨ ਅਪੁਨੇ ਤੇ ਬੁਰਾ ਮਿਟਾਨਾ ॥ ਪੇਖੈ ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਸਾਜਨਾ ॥
ਅੰਗ- ੨੬੬

ਅਪੁਨੇ ਤੇ– ਆਪਣੇ ਤੋਂ
ਬੁਰਾ– ਬੁਰਾਈ
ਮਿਟਾਨਾ– ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਣਾ
ਪੇਖੈ– ਦੇਖੇ
ਸਗਲ– ਸਾਰੇ
ਸ੍ਰਿਸਟਿ– ਦੁਨੀਆ
ਸਾਜਨਾ– ਦੋਸਤ

ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹਰ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਿੱਤਰ ਮੰਨੋ।


ਮੈਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੜੀ ਹੋਵਾਂਗੀ ਕਿ ਕੇਵਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਉਪਰੋਕਤ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ “ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲੋਂ ਹਟਾਓ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰ ਕੇ ਦੇਖੋ।”

ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾੜੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।

ਇਹ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਦੋ ਫੁਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰੀ ਫਾਰਮੇਸੀ ਵਿਚੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੁਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਓ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਓ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਠੀਕ ਕਰ ਸਕਣ।

ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਾਫ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੰਦਰ ਵਸਾਈ ਬੈਠੇ ਹੋ ਜਿਸਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਹੈ ਸਿਰਫ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਲਈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੋ ਕਿਉਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ?

ਲੰਮਾ ਚਿਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਦਾਸੀ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।


ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਤਿੰਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕਦਮ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਨੀਂਦ ,ਖਾਣਾ -ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਕੰਮਕਾਜ ।

ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਦੇ ਲੱਛਣ
੧.ਨੀਂਦ (ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਣਾ )
੨.ਖਾਣਾ- ਪੀਣਾ (ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਘਟ ਜਾਣਾ )
੩.ਉਦਾਸੀ
੪.ਕੰਮਕਾਜ ਸ਼ੌਂਕ ਹੀ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਮਨ ਉਚਾਟ ਹੋ ਜਾਣਾ
੫.ਵਾਧੂ ਡਰ ਲੱਗਣਾ, ਅਣਦੇਖੇ ਡਰ ਵਿਚ ਘਿਰਿਆ ਰਹਿਣਾ
੬.ਨਾ ਉਮੀਦੀ, ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸ ਜਾਣਾ
੭.ਸਵੈ -ਘਟਾਓਵਾਦੀ ਅਹਿਸਾਸ
੮.ਪਾਚਨ -ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣਾ
੯.ਹਮੇਸ਼ਾ ਥੱਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ
੧੦.ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾ ਬਣਨਾ
੧੧.ਬਾਰ -ਬਾਰ ਰੋਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਨਾ
੧੨.ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਆਉਣਾ


ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕਿੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿੰਨੀ ਹੀ ਚਿੰਤਾ ਕੀਤੀ ।ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਜ ਤਕ ਕਦੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।ਸਗੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ,ਉਹ ਹੋਈਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਐਵੇਂ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ ।


ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।
ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰੀਏ।

ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰੀਏ । ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਚਿਹਰਾ ਹਰ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ

ਇਕਿ ਰਤਨ ਪਦਾਰਥ ਵਣਜਦੇ ਇਕਿ ਕਚੈ ਦੇ ਵਾਪਾਰਾ ॥
ਅੰਗ- ੧੪੧

ਇਕਿ– ਕੋਈ
ਰਤਨ– ਰਤਨ
ਵਣਜਦੇ– ਸੌਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਕਚੈ– ਝੂਠ
ਵਾਪਾਰਾ– ਵਪਾਰ

ਕਈ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਾਲਾਹ ਰੂਪੀ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਦੁਨੀਆ-ਰੂਪ ਕੱਚ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਹਨ।


ਇੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਸਨ – ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਇੱਕ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਸੀ। ਬਸ ਇਹ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਦੇ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮਲ ਦਾ ਢੇਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਰਾਤ ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

“ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ?” ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੇਮਸ ਮੈਨੂਅਲ ਹਨ… ਮੈਨੂੰ ਬੈਟਰੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ… ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਖਿਡੌਣੇ ਸਾਰੇ ਟੁੱਟ ਜਾਣਗੇ!” ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਨੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨੱਚਦਾ ਪਾਇਆ। “ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਖੁਸ਼ ਕਿਉਂ ਹੋ?” ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।

ਆਸ਼ਾਵਾਦੀ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ ਕਿ “ਇੱਥੇ ਇੱਕ pony ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ!”


ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਮੌਕੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਵਸਰਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਸਭ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਸਭ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

“ਅਸਲ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰੋ”, ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। “ਬੇਕਾਰ ਮਾਰਬਲ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਾ ਕਰੋ” ਇਹ ਸਿਰਫ ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਬਦਲਦੇ ਹੋ।

ਦਰਸ਼ਨ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਸੀਸਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕ ਹੀ ਇਸਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਅਸੀਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਸਿੱਖੋ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਰੱਖੀਏ। ਮੌਜੂਦ ਚੀਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਓ, ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਹਨੇਰੀ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।

ਸਾਧ ਸੰਗਤ-ਇਕ ਸਵਰਗ

ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਬੈਕੁੰਠੈ ਆਹਿ ॥
ਅੰਗ- ੩੨੫

ਸਾਧਸੰਗਤਿ– ਸਾਧਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ
ਬੈਕੁੰਠੈ– ਸਵਰਗ
ਆਹਿ– ਹੈ

ਸਾਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਹੈ।


ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸੂਫੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ।
“ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗੁਫਾ”

“ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਨੇ ਇੱਕ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ “ਹਨੇਰਾ” ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਫਾ ਨੂੰ “ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਚਾਨਣ” ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।

ਗੁਫਾ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ” ਵਾਹ! ਮੈਂ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੇਠਾਂ ਆਓ ਅਤੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।”

ਸੂਰਜ ਗੁਫਾ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਏਥੇ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।”


ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕੋਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਏ ਇਸ ਲਈ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਿਆ।

ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ “ਗਿਆਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਧੱਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।”

ਅਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਵਰਗ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹੋ ਤਾਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ, ਡਰ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੁਫਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਹੀ ਨਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਤਾਂ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਅਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ।

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲੋ।