ਅੰਦਰਲੀ ਬੁਰਾਈ

ਬੀਰਾ ਆਪਨ ਬੁਰਾ ਮਿਟਾਵੈ ॥ ਤਾਹੂ ਬੁਰਾ ਨਿਕਟਿ ਨਹੀ ਆਵੈ ॥
ਅੰਗ- ੨੫੮

ਬੀਰਾ– ਹੇ ਬਹਾਦਰ ਮਨੁੱਖਾ
ਆਪਨ– ਆਪਣਾ
ਬੁਰਾ– ਬੁਰਾ
ਮਿਟਾਵੈ– ਖ਼ਤਮ ਕਰੇ
ਨਿਕਟਿ– ਕੋਲ
ਨਹੀ ਆਵੈ– ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ

ਜੋ ਆਪਣੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।


ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਡ੍ਰਾਇਵਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਯਮ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਦਭੁੱਤ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੁੜਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਰੋਕਣਗੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇਣਗੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇੰਨੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇੱਕ ਲੇਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਿਵਲ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ ਕਿ ਏਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਉਂ ਹਨ? ਕਈ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਾਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣਾ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਲੋਕ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਓਹ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਚਾਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣੇ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਚੰਗੀ ਡ੍ਰਾਇਵਿੰਗ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚੁਣਿਆ। ਤਬਦੀਲੀ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਬਾਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਲੋ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਅਕਸਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਪੁੱਤਰ, ਕੰਧ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਕੰਧ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ।’

ਸੁਹਿਰਦ ਬਣੋ ਅਤੇ ਉਮੀਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਜੇ ਲੋਕ ਬਦਲਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੋ।

ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੀ-ਕੀ ਕਰੀਏ?

ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਔਖੇ ਪਲ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ , ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਸ ਹੁਣ ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਹੀ ਛੱਡ ਜਾਈਏ ,ਹੁਣ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਲੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹਾਂ ।


ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣਿਓ! ਇਹ ਔਖੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ । ਹਾਲੀ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦੇ ਹੋਰ ਬੜੇ ਰਾਹ ਹਨ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੋਚੇ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਦੁੱਖਾਂ, ਕਲੇਸ਼ਾਂ, ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨ ਏਨਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਠੀਕ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਔਖੇ ਪਲ ਅਸੀਂ ਸਹਿਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੀਏ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਮਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੇਖੀਏ । ਬਹੁਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।


੧. ਉਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਏ ਜੇ ਲੜਾਈ ਝਗੜਾ ਹੈ ,ਬੋਲ ਬੁਲਾਰਾ ਹੈ ,ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘਮਾਸਾਨ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਹੈ ਤਾਂ
੧. ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੀਏ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪੁੱਛੀਏ,ਦੱਸੀਏ।
੨. ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਮਿਲਣ ਚਲੇ ਜਾਈਏ।
੩. ਸੈਰ ਕਰਨ ਜਾਈਏ।


੨. ਜੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਾਹਰ ਨਾ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਈਏ ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਹਰੇ ਲਾਈਏ
੧.ਗੁਰਬਾਣੀ ਪਾਠ ਕਰੀਏ, ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕਰੀਏ, ਕੀਰਤਨ ਕਰੀਏ, ਸੁਣੀਏ।
੨.ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਰਾਮ ਰਾਮ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਈਏ।
੩.ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।
੪. ਲੰਮੇ ਤੇ ਗਹਿਰੇ ਸਾਹ ਲਈਏ।


੩. ਜੇ ਇੰਜ ਵੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੀ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖੀਏ ਲਿਖੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ…( ਨੰਬਰ ੧,੨,੩ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਏ ) ਫੇਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਸਿਮਰਨ ਭਗਤੀ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਸੋਚੀਏ ਤੇ ਲਿਖੀਏ।

ਹੁਣ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਣਾ ਸਗੋਂ ਹੱਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੀਏ ।ਹੱਲ ਮਿਲਣਗੇ, ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣਗੇ ।

ਯਾਦ ਰੱਖੀਏ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਖਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਵਾਧੂ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਖਪਤ ਕਰਨਾ ਹੀ ਦੋ ਮੁੱਖ ਰਾਹ ਹਨ, ਔਖੇ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ।

ਸਾਧ ਸੰਗਤ

ਜੇ ਕਿਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਲਾਂਭੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

ਪਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮੈਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ , ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਨੀਵੇਂ ਖਿਆਲਾਂ, ਮਲੀਨ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੀ ਹਵਾੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।


ਇਹ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਹਵਾੜ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵੀ ਗੰਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।


ਇਹ ਹਵਾੜ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਬਦਬੂ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹਰ ਵਕਤ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀ ਸਮਾਜ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾ ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਜੇ – ਸਹਿਜੇ ਸਾਡੀ ਸੁੰਘਣ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾ ਬਿਬੇਕ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ । ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਦਬੂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।


ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ ਦੀ ਬਦਬੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕੋਠੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਤਾਜ਼ੀ ਹਵਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।


ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉੱਚਿਆਂ ਖਿਆਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਸੋਹਣੇੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਜਾਂ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।


ਜੋ ਕਿ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਹੋਇ ਨਿਰਮਲਾ ਕਟੀਅੈ ਜਮ ਕੀ ਫਾਸ॥ (੪੪)

ਸੰਤ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਿਰਮਲ ਰੀਤਿ॥
ਸੰਤਸੰਗਿ ਹੋਇ ਏਕ ਪਰੀਤਿ॥ (੧੧੪੬)

ਗੁਆਚੀ ਬੱਕਰੀ

ਹਰਿਚੰਦਉਰੀ ਦੇਖਿ ਭੂਲਾ ਕਹਾ ਅਸਥਿਤਿ ਪਾਈਐ ॥
ਅੰਗ-੫੪੮

ਹਰਿਚੰਦਉਰੀ– ਖ਼ਿਆਲੀ ਸ਼ਹਿਰ
ਦੇਖਿ – ਦੇਖ ਕੇ
ਭੂਲਾ – ਕੁਰਾਹੇ ਪੈਣਾ
ਕਹਾ– ਕਿਵੇਂ
ਅਸਥਿਤਿ – ਟਿਕਾਣਾ

ਮਨੁੱਖ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਕਦੇ ਵੀ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।


ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੀਰ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ

ਗੁਆਚੀ ਬੱਕਰੀ

ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਆਲਸੀ ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਗਲ ਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਬੱਕਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ
1, 2 ਅਤੇ 4 ਨੰਬਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰੰਗ ਦਿੱਤੇ।

ਉਸ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਲ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗੁੰਮ ਜਾਣ।

ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ,
ਜਦੋਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਕੁਝ ਗਲਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੱਕਰੀ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੁਝ ਬੱਕਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।

ਤੁਰੰਤ ਤਲਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ
ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤਿੰਨੋ ਬੱਕਰੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ।

ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਚਿੰਤਤ ਸਨ ਕਿ ਬੱਕਰੀ ਨੰਬਰ 3 ਕਿੱਥੇ ਹੈ?

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਬੱਕਰੀ ਨੰਬਰ 3 ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸਕੂਲ ਨੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਕਲਾਸਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਅਧਿਆਪਕ, ਸਹਾਇਕ, ਗਾਰਡ, ਕੰਟੀਨ ਸਟਾਫ, ਲੜਕੇ ਸਾਰੇ ਬੱਕਰੀ ਨੰਬਰ 3 ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ ਸੀ।

ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ “ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਘਾਟ” ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿਚ, ਗੁੰਮਸ਼ੁਦਾ, ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਬੱਕਰੀ ਨੰ .3 ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਾਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸੰਬੰਧ, ਨੌਕਰੀ-ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਵਿੱਤ, ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇ……

ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਗ਼ੈਰ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਜੇ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਵੇ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਬੱਕਰੀ ਨੰਬਰ 3 ਉੱਤੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ..

ਕਿਸੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਖ ਈਰਖਾ, ਸਵਰਗ ਦੀ ਉਮੀਦ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਸਭ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੰ .3 ਹਨ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਚੰਦੌਰੀ ਜਾਂ ਖ਼ਿਆਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਬਕਰੀ ਨੰਬਰ 3’ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਆਓ ਬੱਕਰੀ ਨੰ .3 ਲਈ ਨਾ ਤਰਸਦੇ ਰਹੀਏ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲਈਏ … ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਹੈ।

ਅਤੇ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬੱਕਰੀ ਨੰਬਰ 3 ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਈਏ।

🐐 🐐 ? 🐐

ਗੁਰੂ ਚੇਲਾ

ਗੁਰੂ ਜਿਨਾ ਕਾ ਅੰਧੁਲਾ ਚੇਲੇ ਨਾਹੀ ਠਾਉ ॥
ਅੰਗ-੫੮

ਗੁਰੂ – ਗੁਰੂ
ਜਿਨਾ ਕਾ – ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ
ਅੰਧੁਲਾ – ਅੰਨ੍ਹਾ
ਚੇਲੇ – ਚੇਲਿਆਂ ਦਾ
ਨਾਹੀ – ਨਹੀਂ ਕੋਈ
ਠਾਉ – ਟਿਕਾਣਾ

ਜਿਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਹੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਕਾਰਨ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ।


ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕ ਦੇਵਤੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੜਕ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਰੱਬੀ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ “ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਸ਼ੁਭ ਰੰਗ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਕਾਰ ਖਰੀਦੀ ਤਾਂ ਆਦਮੀ ਨੇ ਕਾਰ ਉਸ ਰੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰੀਦੀ ਜਿਸਦੀ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼ੋਅਰੂਮ ਤੋਂ ਕਾਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਸੜਕ ਹਾਦਸਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਾਪਸ ਦੇਵਤੇ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ “ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਐਵੇਂ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?”

ਰੱਬੀ ਆਦਮੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਕ ਮਾਰੂ ਦੁਰਘਟਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਪਰ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਕਾਰ ਦਾ ਰੰਗ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ।”

ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਤੱਥ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬਹਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਆਹ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਹੀਨੇ ਜਾਂ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੇ ਜੋਤਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਏ ਵਿਆਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ,ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੰਨ ਲਵੋ ਅੰਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣੇ ਪੈਣਗੇ।

ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ‘ਦੇਵਤੇ’ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਜਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜੀ ਬੇਚੈਨੀ ਦੀ ਅਥਾਹ ਕੁੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਬਿਆਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤਰਕ ਜਾਂ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਪਰ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਹੋ ਕੇ ਚੱਲਣ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਗਲਤ ਹੈ।

ਮਨ ਦੇ ਰੋਗ

ਸਾਡੇ ਘਰ ਦਾ ਕੂੜਾ, ਕਰਕਟ, ਛਿਲਕੇ, ਜੂਠ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਥਾਂ ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਰੂੜੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |

ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਗਲਦੀਆਂ ਸੜਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ | ਇਸ ਗਲੀ ਸੜੀ ਰੂੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਭੈਡ਼ੀ ਬਦਬੂ ਜਾਂ ਗੰਦੀ ਹਵਾੜ ਨਿਕਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |


ਇਹ ਰੂੜੀ ਤਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਰੋਸੇ ਗਿਲੇ, ਵੈਰ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਖ਼ਿਆਲ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਹ ਸਾਡੀ ਨੀਵੀਂ ਸੋਚ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |

ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਰੂੜੀ ਦੀ ਹਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਜਿਊਂਦੇ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਤਨ, ਚਿਤ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ੍ਹੀ ਬਾਲੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ |


ਗੂਝੀ ਭਾਹਿ ਜਲੈ ਸੰਸਾਰਾ ਭਗਤ ਨ ਬਿਆਪੈ ਮਾਇਆ॥ (੬੭੩)
ਅੰਤਰਿ ਕੋ੍ਧੁ ਅਹੰਕਾਰੁ ਹੈ ਅਨਦਿਨੁ ਜਲੈ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਪਾਇ॥ (੧੪੧੫)


ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਨੂੰ ਕਈ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ |

ਗੰਭੀਰ ਸਰੀਰਿਕ ਰੋਗ ਜਿਵੇਂ ਕੈਂਸਰ ਆਦਿ ਦਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਡਰ, ਨਫ਼ਰਤ,ਈਰਖਾ, ਨਿੰਦਾ, ਵੈਰ ,ਵਿਰੋਧ, ਬਦਲਾ ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਜੀਵ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਰਕਮਈ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ |


ਸਰੀਰਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ |


ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਸੇ, ਗਿਲੇ, ਵੈਰ ਵਿਰੋਧ ਆਦਿ ਗੰਭੀਰ ਮਾਨਸਿਕ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵੀ ਪਰਹੇਜ਼ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ , ਪਰ ਰੋੋਸੇੇ ਗਿਲੇ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਵਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਘੋਟ -ਘੋਟ ਅਥਵਾ ਨਿੰਦਾ ਚੁਗਲੀ ਕਰਕੇ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ |

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਔਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਫੋਲ ਫੋਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਬਦਬੁੂ ਸੁੰਘਦੇ ਤੇ ਮਾਣਦੇ ਹਾਂ | ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ -ਬੁਧੀ -ਚਿਤ ਹੋਰ ਵੀ ਮੈਲਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਇੱਕ ਬੀਜ = ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ

ਕੇਤਿਆ ਦੂਖ ਭੂਖ ਸਦ ਮਾਰ ॥ ਏਹਿ ਭਿ ਦਾਤਿ ਤੇਰੀ ਦਾਤਾਰ ॥
ਅੰਗ-੫

ਕੇਤਿਆ – ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ
ਦੂਖ – ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ
ਭੂਖ – ਭੁੱਖਾਂ
ਸਦ ਮਾਰ – ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਘਰਸ਼
ਏਹਿ ਭਿ – ਇਹ ਵੀ
ਦਾਤਿ – ਦਾਤ
ਦਾਤਾਰ – ਦਾਤਾਰ

ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਭਾਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੋਣ ,ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੀ ਦਾਤਾਂ ਹਨ।


ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ

ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ… ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ… ਏਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

ਮੈਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ, “ਕੀ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਾ ਕਰਾਂ?”

ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਜੰਗਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਸੁਣਿਆ ਕਿ,“ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵੇਖ,” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।
“ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਫਰਨ ਅਤੇ ਬਾਂਸ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ?”

“ਹਾਂ,” ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

“ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਫਰਨ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਰੇ ਘਾਹ ਨੇ ਫਰਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।”

ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਫਰਨ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵਧਿਆ। ਅਤੇ ਫੇਰ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

ਸਾਲ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਫਿਰ ਚੌਥੇ ਸਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪੌਦਾ ਫੁੱਟ ਉੱਗਿਆ। ਫਰਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ ਇਹ ਛੋਟਾ ਅਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਸੀ… ਪਰੰਤੂ ਸਿਰਫ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਬਾਂਸ 100 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਮੇਰੇ ਹਰ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਸਨ।

ਇਸ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਧਾ ਰਹੇ ਹੋ।

ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਬਾਂਸ ਦਾ ਫਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।


ਸਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੈ।

ਇੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡੋ।

ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬੀਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੋ। ਸਾਰੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਦਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖੋ।

ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨ (ਕੋਲਾ)

ਕੋਇਲੇ ਪਾਪ ਪੜੇ ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ ਮਨੁ ਜਲਿਆ ਸੰਨੀ੍ ਚਿੰਤ ਭਈ ॥
ਅੰਗ-੯੯੦

ਕੋਇਲੇ – ਕੋਲਾ
ਪਾਪ – ਪਾਪ
ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ – ਉਸ ਉੱਪਰ
ਜਲਿਆ – ਸੜ ਗਿਆ
ਸੰਨ੍ਹ੍ਹੀ – ਚਿਮਟਾ
ਚਿੰਤ – ਚਿੰਤਾ

ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇੱਕ ਭਖਦੇ ਹੋਏ ਕੋਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਉਹ ਚਿਮਟਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖਰਾਬ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।


ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।

ਰੁਮਿਨੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

“ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ?

“ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ?”

“ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਕੰਮ ਇੰਨਾ ਅਸਾਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?”

ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੋਚਣਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਹੱਲ-ਅਧਾਰਤ ਸੋਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਬਸ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਸਵੈ-ਤਰਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ।

ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ – ਸੈਰ ਕਰੋ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਬੈਠੋ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਾ ਮਿਲੇ ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਧਿਆਨ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਬੁਲਾਓ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕੋ। ਅਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗਾ।

ਜਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸੰਗੀਤ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਕਾਮੇਡੀ ਦੇਖੋ।
ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਰੂਮੀਨੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕਲਾ ਬਦਲਣੀ ਪਵੇਗੀ।”

ਇੱਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਮਨ ਲਾਲ ਗਰਮ ਚਾਰਕੋਲ ਦੀ ਥਾਲੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਬਲਦਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਰਾਖ ਵਾਂਗ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਇੱਕ ਖਿਆਲ

ਅੱਜ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਇੱਕ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ,


ਸੱਜਣ ਠੱਗ, ਭੂਮੀਆ ਚੋਰ, ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ, ਕੌਡਾ ਰਾਖਸ਼ ਕਿੰਨੇ ਕੋਮਲ ਦਿਲ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਸੱਟ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਤੇ ਆ ਗਏ ।


ਪਰ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਪੱਥਰ ਦਿਲ ਹਾਂ?

ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਬੋਲ ਗੂੰਜਦੇ ਨੇ ,ਬਾਵਜੂਦ ਮੇਰੇ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਾਕਾਰਾਤਮਕ ਖ਼ਿਆਲ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਰੱਬ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਕੀ ਦੇਈੲੇ?

ਅੱਜ ਸੰਸਾਰ ਕੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਸਮਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਕਿਉਂ ?

ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਨਾ ਭੇਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂ । ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਭੇਟ ਹੋ ਜਾਏ।

ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੈ । ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਮੈਂ ਫਲਾਂ ਦਾ ਟੋਕਰਾ ਤਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿਆਂ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਇਹ ਚੰਗੀਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਮਠਿਆਈਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ । ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਤਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਇਆ ਹੈ। ਆਪਣੀ ‘ਮੈਂ’ ਦੀ ਬਲੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ । ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ।

ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਤੇਰੀ ‘ਮੈਂ’ ਅਰਪਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤੇਰੀ ‘ਮੇਰੀ’ ਅਰਪਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ । ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆ, ਪੂਜਾ ਇੰਝ ਕਰ, ਜਿਸ ਵਕਤ ਤੁੂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਵੇ ਉਸ ਵਕਤ ਤੇਰਾ ਅਭਿਮਾਨ ਵੀ ਚੁੱਕ ਜਾਏ ,ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਏ ।

ਤੇਰੀ ‘ਮੈਂ’ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੇਰੀ ‘ਮੇਰੀ’ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ । ਜਿਸ ਦੀ ਤੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੁੂਜਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਭੇਟਾ ਤੈਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ , ਉਹ ਤਾਂ ਭੇਟਾ ਕੀਤੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ।

ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਕਿ ਭੇਟਾਂ ਤਾਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ,


ਤਨੁੁ ਮਨੁ ਅਰਪਉ ਪੂਜ ਚਰਾਵਉ॥ (੫੨੫)


ਪੂਜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਨ ਮਨ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ, “ਮੈਂ,ਮੇਰੀ” ਸਭ ਪੁੂਜ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿਆਂ। ਉਹ ਤਾਂ ਕੀਤਾ ਨਹੀਂ , ਬਸ ਸਮਾਨ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨੇ ਸੋਚਿਆ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬੰਦੇ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਹੀ ਹੈ ।


ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਵੰਡ ਕੇ ਛਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਤਨ ਮਨ ਭੇਟ ਕਰ ।ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?


ਤਨ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ,ਤਨ ਦੁਆਰਾ, ਭਾਵ ਕਰਨੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰ ਸਿੱਖਿਆ ਕਮਾਉਣੀ ।ਮਨ ਭੇਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ,ਗੁਰਮਤਿ ਕਮਾ ਕੇ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਤਨ ਤੇ ਮਨ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਰੱਖਣਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵੀ ਨਿਰਮਲ ਹੋਏਗਾ ।


ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਤਨ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਪੂਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਭੇਟ ਕਰ।


ਪੂਜਾ ਕੀਚੈ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਪੂਜ ਨ ਹੋਇ॥ (੪੮੯)