ਬਿਨਸੇ ਕ੍ਰੋਧ ਖਿਮਾ ਗਹਿ ਲਈ ॥
ਅੰਗ- ੨੩੩

ਬਿਨਸੇ– ਮਿਟ ਗਏ
ਕ੍ਰੋਧ– ਗੁੱਸਾ
ਖਿਮਾ– ਮਾਫ਼ੀ
ਗਹਿ ਲਈ– ਪਕੜ ਲਈ

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲਾ ਗੁੱਸਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਉਹ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਲੇਟ ਸੀ। ਇੱਕ ਹਫ਼ੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਉਹ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜੱਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਝਿੜਕਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ।

ਅਧਿਆਪਕ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਉਸਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰਨ ਹੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਕਿ, “ਮੈਡਮ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦੇਵੋ। ਇਸਦਾ ਕੁੱਤਾ ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੈ। “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਝਿੜਕੋਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਰੋ ਪਵੇਗਾ।”

ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ‘ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅੰਦਰਲੀ ਦੁੱਖ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ।

ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਨਿੱਜੀ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹਨ।

ਰੋਡ ‘ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਡਰਾਈਵਰ, ਔਰਤ ਜੋ ਸੁਪਰ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਰਹੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਪਤੀ ਜੋ ਹਫ਼ੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਤਨੀ ਜੋ ਘਰ ਸਾਂਭਦੇ ਸਾਂਭਦੇ ਥੱਕ ਗਈ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਛੁਪਾ ਕੇ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੁੱਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ…
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ?

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ, ਆਓ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭੈੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ “ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।”
ਉਸ ਮੁਆਫੀ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

ਓਹ ਵੇਲਾ ਹਥਿ ਨ ਆਵਈ ਅੰਤਿ ਗਇਆ ਪਛੁਤਾਇ ॥
ਅੰਗ- ੨੮

ਓਹ ਵੇਲਾ– ਉਹ ਵਖ਼ਤ
ਹਥਿ– ਹੱਥ
ਨ ਆਵਈ– ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ
ਅੰਤਿ– ਅੰਤ
ਪਛੁਤਾਇ– ਪਛਤਾਂਦਾ ਹੈ

ਜਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਸ ਅਫਸੋਸ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਪੱਲੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

---

ਇਕ ਸਿਆਣਾ ਬੁੱਢ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿਰਤਾਂਤ ਲੇਖਣ ਲਈ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਖਿਆ ਜੋ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕੇਗਾ।

“ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੋਤੇ,
ਸ਼ਾਇਦ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਬਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਇਸ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ,

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਸੌਂਦਿਆਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦੌੜ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੇਰੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ,
ਜੋ ਕਦੇ ਵਾਪਰੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਮਾਇਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਬਾਰੇ ਅਫਸੋਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ?

ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਆਖਰਕਾਰ ਮੈਂ ਜੋ ਖਰੀਦਿਆ ਉਸਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਲਈ।

ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ 80 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਨਾ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਸਕੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ (ਖ਼ੁਦ) ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨੰਦ ਨਾ ਲਓ। ਪਰ ਸਿੱਖੋ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਸਾਹ ਲੈਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।
ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੀਮਤੀ ਘੰਟੇ ਬਿਤਾਏ ਸਨ ਪਰ ਮੈਂ ਉਹ ਸਮਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਲਈ।”

ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ ਗੁਣ ਚੰਗਿਆਈਆ ਤਤੁ ॥
ਅੰਗ- ੪੭੦

ਮਿਠਤੁ– ਮਿਠਾਸ
ਨੀਵੀ– ਨਿਮਰਤਾ
ਗੁਣ– ਗੁਣ
ਚੰਗਿਆਈਆ– ਚੰਗੇ ਗੁਣ
ਤਤੁ– ਸਾਰ

ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹਨ।

---

ਜਦੋਂ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਦਾਰ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ,

ਸੱਜਣ ਛੱਡੀਏ ਰੰਗ ਸਿਉਂ ਬਹੁੜ ਵੀ ਆਵਣ ਕੰਮ

ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਕਹੋ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਪਏ।

ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਸੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਚੰਗੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਗੱਲ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਹੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਅਗਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਹਸਮੁੱਖ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਚੰਗੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਲਤਫਹਿਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਜੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮਸਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਠੰਡਾ ਮਨ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਰਮ ਰਵੱਈਆ ਰੱਖੋ।
ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿਖਣਾ ਸੀ।

ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਇਹ ਪੱਖ ਹੈ ਕਿ,
ਅਸੀਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ ਜਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਨਿਮਰ ਬਣੀਏ। ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਵਿਅਕਤੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

ਫਿਰ ਵੀ ਆਖਰੀ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੌੜਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਨਿਮਰ ਬਣੋ, ਮਿੱਠੇ ਬਣੋ।

ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ।
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕਰਦੀ ਹਾਂ । ਪਰ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਾੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

*ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉੱਤਰ* – ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਆਪਾਂ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਦੇਖਣੀ , ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਰਖਣਾ ਨਹੀਂ । ਸਾਡੀ ਕਰਨੀ ਸਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
ਆਪਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਨੀ । ਕੀ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ , ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ ।

*ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਕਰੋ ਠੀਕ ਹੈ , ਪਰ ਚੰਗਾ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿਓ । ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਉਹਦੇ ਬਦਲੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮੰਗਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਹੋ ਗਿਆ* ।

ਫਿਰ ਕਾਹਦਾ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ । ਕਿਸੇ ਦਾ ਚੰਗਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਾਂ ਵਾਪਸ ਕੁੱਛ ਨੀ ਮੰਗਣਾ । ਆਪਾਂ ਤੇ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ , ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ । ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ।

*ਬਸ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣਾਈਏ ! ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਮੇਸ਼ਾ , ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚੇ* ।

ਆਪਾਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਝਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਾਈਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਭਲਾ ਕੀਤਾ ।
*ਸਾਡਾ ਭਲਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਕਰੇਗਾ* ।

*ਗਗਨ ਦਮਾਮਾ ਬਾਜਿਓ ਪਰਿਓ ਨੀਸਾਨੈ ਘਾਉ ॥*
ਅੰਗ- ੧੧੦੫

*ਗਗਨ*- ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ
*ਦਮਾਮਾ*- ਨਗਾਰਾ
*ਬਾਜਿਓ*- ਵੱਜਦਾ ਹੈ
*ਨੀਸਾਨੈ*- ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ
*ਘਾਉ*- ਜ਼ਖਮ


*ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।*

——–


ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਵੀਰ ਦਾ ਇਸ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਾਥੀ ਸਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਹਾਥੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਬਹੁਤ ਆਗਿਆਕਾਰੀ, ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਲ ਸੀ। ਕਈ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹਾਥੀ ਸੀ।

ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਹਾਥੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਇਕ ਦਿਨ ਹਾਥੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲਈ ਇਕ ਝੀਲ ‘ਤੇ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਉਥੇ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗ ਗਿਆ।
ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਹਾਥੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੈ। ਹਾਥੀ ਦੇ ਫਸਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ।

ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਾਥੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ ।

ਉਸ ਵਕਤ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਉਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਰੁਕ ਕੇ ਘਟਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਾ ਮੁਆਇਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਲੜਾਈ ਵੇਲੇ ਵੱਜਦੇ ਨਗਾਰੇ ਝੀਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਵਜਾਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਅਜੀਬ ਸੁਝਾਅ ‘ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਥੀ ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਹ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਨਗਾਰੇ ਵਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ, ਉਸ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਹਾਥੀ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।

ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਥੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਚਿੱਕੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਕਿਹਾ:

ਹਾਥੀ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਨ ਸੋਚ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਹਾਵੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਵੇ … !!!

*ਅੱਜ ਦੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ* ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ *ਨਗਾਰੇ* ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਸਕੀਏ।

*ਯਾਦ ਰੱਖੋ: ਇਹ ਔਖਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ !!*

_ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵੰਡੋ!!! _

*ਪਾਹਣ ਨਾਵ ਨ ਪਾਰਗਿਰਾਮੀ ॥*
ਅੰਗ- ੭੩੯

*ਪਾਹਣ*- ਪੱਥਰ ਦੀ
*ਨਾਵ*- ਕਿਸ਼ਤੀ
*ਪਾਰਗਿਰਾਮੀ*- ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ

*ਪੱਥਰ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।*

——–

ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ *’डूबते को तिनके का सहारा’*। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤੂੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਡੱਕੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਉਦਾਸ ਵਿਅਕਤੀ ਜਦੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪਾਦਰੀ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਦਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉਹਨਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਉਸ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਲੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
*’डूबते को तिनके का सहारा’*।

ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਏਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੂੜੀ ਦੇ ਡੱਕੇ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਸਵਿਮਿੰਗ ਪੂਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਧੱਕੋਗੇ?
ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਾਓਗੇ ਕਿ ਤੈਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ?
ਜਾਂ ਲਾਈਫ਼ ਜੈਕਟ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਸਿਰਫ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮੰਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਮੀਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਹੈ।

ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਲਈ ਵਿਵਹਾਰਕ ਹੱਲ ਲੱਭਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਕਸਰਤ ਕਰੋ, ਸਹੀ ਖਾਓ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰੋ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਬਚੋ।
ਆਪਣਾ ਬਜਟ ਸਹੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਖਰਚ ਨਾ ਕਰੋ।

ਮੈਂ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ‘ਉਮੀਦ ਦੀ ਤੂੜੀ’ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖੋਹ ਸਕਦਾ।
ਪਰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤੂੜੀ ਦੇ ਡੱਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।